بررسي فيزيولوژيك تحمل به تنش كم‌آبي در ژنوتيپ‌هاي بهارة كلزا 32 ص - ورد چكيده به منظور بررسي اثر تنش كم آبي در مرحله رشد زايشي بر صفات زراعي و فيزيولوژيك ژنوتيپ هاي كلزا، آزمايشي به صورت كرت هاي خرد شده در قالب طرح پايه بلوك هاي كامل تصادفي در چهار تكرار در سال 1382 در مزرعه تحقيقاتي مؤسسه تقحيقات اصلاح و تهيه نهال و بذر كرج اجرا شد. در اين آزمايش، آبياري به عنوان عامل اصلي در دو سطح آبياري معمول براساس 80 ميلي تبخير از تشتك كلاس A (شاهد) و تنش كم آبي (قطع آبياري از مرحله ساقه دهي به بعد تا مرحله بلوغ فيزيولوژيكي) و ژنوتيپ هاي بهاره كلزا به عنوان عامل فرعي در 10 سطح شامل اوگلا، نوزده- اچ، هايولا 401 (كانادا)، هايولا 401 (صفي آباد)، هايولا 401 (برازجان)، سين-3، هايولا 420، آپشن 500، هايولا 308 و كوانتوم بودند. نتايج حاصل نشان داد كه قطع آبياري از مرحله ساقه دهي به بعد، تأثير نامطلوبي بر فعاليت هاي رشدي، عملكرد و اجزاء عملكرد داشت. در ميان اجزاء عملكرد دانه، كاهش وزن هزار دانه (8 درصد) و به ويژه تعداد دانه در خورجين (311 درصد)، بيشترين سهم را در كاهش عملكرد دانه (16 درصد) ژنوتيپ هاي بهاره كلزا در شرايط تنش كم آبي دارا بودند. ژنوتيپ ها در شرايط تنش كم آبي ميزان آمينواسيد پرولين بالاتري در برگ داشتند، در حالي كه ميزان محتواي نسبي آب برگ و ميزان كلروفيل b, a و كل در آنها پايين تر بود. كم آبي، نسبت كلروفيل a به b را افزايش داد كه اين امر ناشي از كاهش بيشتر ميزان كلروفيل b نسبت به كلروفيل a بود. ميزان پرولين تجمع يافته در برگ در شرايط تنش كم آبي، بيان گر ميزان خسارت وارده به ژنوتيپ ها بوده و ارتباطي با تحمل به تنش نداشت. همچنين، كاهش ميزان محتواي نسبي آب برگ در ژنوتيپ هاي حساس به كم آبي بيشتر بود. ژنوتيپ هايي كه در شرايط تنش كم آبي، محتواي نسبي آب برگ خود را به ميزان بالاتري حفظ نمودند، عملكرد دانه بالاتري را توليد نمودند. بر پايه نتايج، اين گونه استنباط مي شود كه ژنوتيپ هاي سين- 3، نوزده- 1چ، هايولا 420، هايولا 401 (برازجان) و هايولا 401 (كانادا) با شاخص تحمل به تنش بالاتر نسبت به ساير ژنوتيپ هاي مورد بررسي، سازگاري مناسب تري با تنش كم آبي داشتند و توانستند هم در شرايط آبياري معمول و هم تنش كم آبي، ميزان عملكرد دانه بالاتري را توليد نمايند. در مقابل، ژنوتيپ هايولا 308، بيشترين حساسيت را به كم آبي در ميان ژنوتيپ هاي مورد بررسي دارا بود. واژه هاي كليدي: ژنوتيپ هاي كلزا- عملكرد و اجزاي عملكرد- تنش كم آبي- پرولين- كلروفيل- محتواي نسبي آب برگ.